LOGO LONG

DISASTER ENCYCLOPEDIA


Adaptation

[Pag-aangkop]

Tugon o pag-adjust ng tao sa pagbabago sa klima o climate change at sa posibleng pinsala o oportunidad nito.

Airfall tephra

Tawag sa mga parte ng volcanic rocks, volcanic ash at lava na ibinubuga pataas kapag may pagsabog ng bulkan.

Biological hazard

[Peligrong Bayolohikal]

Proseso o pangyayari na may organikong pinagmulan tulad ng pagka-expose sa mga organismong may baktirya o virus na nagdudulot ng sakit, lason o mga sangkap na pwedeng magdulot ng kamatayan, pagkasira ng ariarian, pagkawala ng kabuhayan at mga serbisyo, pagkabulabog ng lipunan at ekonomiya, at pagkawasak ng kapaligiran.

Capacity development

[Pagpapaunlad ng Kakayahan]

Ang proseso kung saan ang mga tao, organisasyon at lipunan ay sistematikong nagpapaunlad ng kanilang kakayahan para makamit ang panlipunan at pangkabuhayang mga layunin, tulad ng pagpapaunlad ng kaalaman, sistema at institusyon.

Cholera

[Cholera]

Ito ay sakit na makukuha sa pagkain at inuming tubig na kontaminado ng dumi ng tao. Ang sanhi ng cholera ay ang Vibrio Cholerae Bacteria.

Climate change

[Climate change]

Ang climate change ay ang pagbabago sa pangkalahatan o overall na klima ng mundo na iba sa nakasanayan. Kasabay dito ay ang mas pag-init o paglamig ng klima. Ito ay dahil sa direkta o hindi direkta na gawain ng tao na nagpapabago sa komposisyon ng pandaigdigang atmospera na nakakaapekto sa pagbabago ng klima.

Contingency planning

[Pagpaplano para sa Posibleng Maganap]

Ang pagplano ng napapanahon, angkop at epektibong pagtugon sa posibilidad ng peligro sa lipunan o kapaligiran.

Dengue

[Dengue]

Ang dengue ay sakit na kinakalat ng uri ng lamok na Aedes aegypti. Ang lamok na ito ay madalas nangangagat sa umaga. Nangingitlog sa malinaw na tubig tulad ng makikita sa flower vase, naiipong tubig-ulan sa gulong, o basyong lata. Ang mga lamok ay karaniwang naglalagi sa madidilim na lugar ng bahay.

Diarrhea

[Pagtatae]

Ang madalas at matubig na pagtatae na dahil sa maruming tubig at pagkain.

Disaster

[Kalamidad]

Malawakang pinsala sa tao , ariarian, kabuhayan at kalikasan sa isang lipunan o komunidad.

Disaster risk reduction

[Disaster risk reduction]

Layunin ng Disaster Risk Reduction o DRR na mabawasan ang panganib ng mga natural na peligro kagaya ng lindol, baha, tagtuyot, at bagyo sa pamamagitan ng tamang pag-iingat.

Early warning system

[Sistema ng Maagang Babala ]

Ang pagkuha at pagbigay ng importanteng impormasyon bilang babala para maging handa sa paparating na sakuna sa isang lugar.

El Nino

[El Nino]

Ang El Nino ay isang pattern ng klima na naglalarawan ng mas mataas sa normal na pag-init ng temperature ng tubig sa kalatagan o surface ng karagatan sa Pasipiko na malapit sa ekwador. (Related: La Nina)

Emergency management

[Pamamahalang Pangkagipitan]

Ang pag-oorganisa at pamamahala ng resources at mga responsibilidad, para harapin ang emergency.

Emergency services

[Mga Serbisyong Pangkagipitan]

Kabuuan ng iba't ibang ahensya na may responsibilidad at layunin na paglingkuran at proteksyunan ang mga mamamayan at ariarian pag may emergency.

Environmental degradation

[Pagkasira ng Kalikasan]

Ang pagkabawas ng kakayahan ng kalikasan na matugunan ang mga pangangailangan at layunin ng lipunan.

Exposure

[Pagkalantad sa mga Bantang Peligro/Panganib]

Mga mamamayan, ariarian, sistema at iba pang elemento na may potensyal na mapinsala.

Fire

[Sunog]

Isang chemical reaction na binubuo ng init, gatong o fuel, at oxygen.

Flashfloods

[Biglaang pagbaha]

Ang flashflood ay rumaragasang agos ng tubig na may kasamang banlik, putik, bato, kahoy, atbp. Mabilis ang pagdating nito at mabilis din ang paghupa.

Flood

[Baha]

Nangyayari ang baha o flooding pag may pagtaas ng tubig nang higit sa kapasidad ng ilog at ibang daluyan at pag-apaw nito sa kapatagan.

Forecast

[Pag-uulat]

Sistematiko o syentipikong prediksyon ng posibleng mangyari sa hinaharap o mga kondisyon sa isang partikular na lugar.

Geological hazard

[Peligrong Heolohikal ]

Proseso o pangyayaring heolohikal na pwedeng magdulot ng kamatayan ng tao, pinsala sa katawan at kalusugan, pagkasira ng ariarian, pagkawala ng kabuhayan at mga serbisyo, pagkabulabog ng lipunan at ekonomiya, at pagkawasak ng kapaligiran.

Global warming

[Global warming]

Ang global warming ay ang pangmatagalang pagtaas ng karaniwan o average na temperature ng mundo.

Greenhouse effect

[Greenhouse effect]

Ang pag-iinit ng lower atmosphere ng mundo na nangyayari kapag ang radiation mula sa araw ay inaabsorb ng mundo at binubuga ulit, pero ina absorb ulit ng carbon dioxide at water vapor.

Greenhouse gas

[Greenhouse gas]

Gas na nasa atmosphere na nakaka-ambag sa greenhouse effect kagaya ng carbon dioxide at chloroflourocarbons. Pinipigilan ng greenhouse gases na kumawala ang infrared radiation, kaya nasisilo o nata trap ang init sa lower atmosphere na nakapagpapa taas ng temperatura.

Hazard

[Peligro]

Isang mapanganib na pangyayari, substansya, gawain ng tao, o kondisyon na pwedeng makapatay, makapinsala sa katawan at kalusugan, makasira ng ariarian, makawasak ng kabuhayan at mga serbisyo, makabulabog ng lipunan at ekonomiya at makawasak ng kapaligiran.

La Nina

[La Nina]

Ang La Nina ay isang pattern ng klima na naglalarawan ng paglamig ng tubig sa kalatagan o surface ng karagatan sa may tropical west coast ng South America. (Related: El Nino)

Landslide

[Pagguho ng lupa]

Nangyayari ang landslide pag bumagsak ang lupa, putik, o malalaking bato dahil sa pagiging mabuway ng burol o bundok.

Leptospirosis

[Leptospirosis]

Sakit na sanhi ng leptospira bacteria. Nakukuha sa madalas na paglusong sa baha (pwedeng mapadalas dahil sa climate change) na kontaminado ng dumi ng hayop tulad ng daga.

Mayon Volcano

Ang pinaka aktibong bulkan sa Pilipinas. Ito ay may taas na 2,460 meters. Simula noong 1616, nakapagtala na ng 57 eruptions ang bulkan (2010 data).

Meteorological hazard

[Peligrong Hydrometeorolohikal]

Proseso o pangyayari na galing sa atmospera at anyong tubig na pwedeng magdulot ng kamatayan, sakit o iba pang peligrong pangkalusugan, pagkasira ng ariarian, pagkawala ng kabuhayan at mga serbisyo, pagkabulabog ng lipunan at ekonomiya, at pagkawasak ng kapaligiran.

Non-structural measures

[Di-istruktural na mga Hakbang]

Paggagamit ng kaalaman, practice o kasunduan para mabawasan ang peligro ng kalamidad tulad ng mga patakaran at mga batas, pagpapataaas ng pampublikong kamalayan, pagsasanay at edukasyon.

Preparedness

[Paghahanda]

Ang kakayahan ng mga tao, organisasyon at sistema na maging handa sa sitwasyon ng kalamidad.

Public Storm Warning Signal

[PSWS]

Ang PSWS ay mga babalang galing sa Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (Pagasa) para malaman kung gaano kalakas ang paparating na bagyo, saan ang lokasyon nito sa oras na inilabas ang PSWS, saan ang tinatayang dadaanan nito, at ano ang mga paghahandang dapat at pwedeng magawa ng mga komunidad na maaapektuhan ng pagdaan ng bagyo.

Resilience

[Katatagan ]

Ang kakayahan ng isang sistema, komunidad o lipunan na labanan, tanggapin, at makabawi mula sa mga epekto ng kalamidad.

Response

[Pagtugon]

Ang paggawa ng pangkagipitang serbisyo o emergency services habang o pagkatapos ng kalamidad para matugunan ang pangangailangan ng mga taong apektado.

Risk

[Panganib]

Ang probabilidad ng isang pangyayari at ang negatibong mga epekto nito.

Risk assessment

[Pagsusuri ng Panganib]

Ang pagtukoy ng kalikasan at saklaw o sakop ng panganib na makakapinsala sa mga tao, ariarian, serbisyo, kabuhayan at sa kapaligiran.

Risk management

[Pamamahala sa Panganib]

Ang sistematikong pamamaraan para mabawasan ang panganib ng kalamidad.

Sinkhole

[Sinkhole]

Ang sinkhole ay butas na nabubuo dahil sa pagkatunaw ng bato (kagaya ng limestone at iba pang bato na natutunaw sa tubig) sa ilalim ng lupa dahil sa groundwater.

Socio-natural hazard

[Natural-at-Likhang-Taong Peligro]

Ang mapanganib na heopisikal at haydrometeorohikal na pangyayari, tulad ng pagguho ng lupa, pagbaha, pagbitak ng lupa at tagtuyot na dulot ng natural na peligro at pagsira ng mga tao ng kalikasan.

Structural measures

[Istruktural at Di-istruktural na mga Hakbang]

Paggawa ng matibay at efficient na mga istruktura at sistema laban sa panganib ng mga kalamidad.

Sustainable development

[Sustenableng Pag-unlad]

Pag-unlad na tumutugon sa mga pangangailangan ng kasalukuyan nang hindi nagkukompromiso ang kakayahan ng mga henerasyon sa hinaharap na matugunan ang kanilang sariling mga pangangailangan.

Technological hazard

[Peligrong Teknolohikal]

Peligrong galing sa teknolohikal o industriyal na mga kondisyon, tulad ng mga aksidente, mapanganib na mga pamamaraan, pagpalya ng mga imprakstruktura o mga gawain ng tao na pwedeng magdulot ng kamatayan, sakit o iba pang peligrong pangkalusugan, pagkasira ng ariarian, pagkawala ng kabuhayan at mga serbisyo, pagkabulabog ng lipunan at ekonomiya, at pagkawasak ng kapaligiran.

Tsunami

[Tsunami]

Mga malaking alon na dulot ng lindol sa ilalim ng dagat.

Typhoon

[Bagyo]

Ang typhoon o bagyo ay ang paikot na malakas na hangin na madalas ay may kasamang malakas at matagal na pag-ulan. Walang hangin sa mata ng bagyo pero malakas ang hangin sa eyewall nito.

Volcanic Eruption

[Pagsabog ng bulkan]

Pagsabog ng bulkan dahil sa paglabas lava at gas mula sa ilalim nito.

Vulnerability

[Bulnerabilidad/ Kahinaan]

Mga katangian at kalagayan ng isang komunidad, sistema o pag-aari na madaling tamaan ng peligro.