LOGO LONG

DISASTER DICTIONARY


Acid rain



Ulan na may dalang mapanganib na kemikal dahil sa usok galing sa mga sasakyan at pabrika.


Adaptation

[ Pag-aangkop ]


Tugon o pag-adjust ng tao sa pagbabago sa klima o climate change at sa posibleng pinsala o oportunidad nito.


Ashfall



Pagkalat ng abo pag may pyroclastic flow sa pagsabog ng bulkan.


Atmosphere

[ Atmospera ]


Ang hangin na nakapalibot sa mundo


Biological hazard

[ Pinsalang Bayolohikal ]


Proseso o pangyayari na may organikong pinagmulan tulad ng pagka-expose sa mga organismong may baktirya o virus na nagdudulot ng sakit, lason o mga sangkap na pwedeng magdulot ng kamatayan, pagkasira ng ariarian, pagkawala ng kabuhayan at mga serbisyo, pagkabulabog ng lipunan at ekonomiya, at pagkawasak ng kapaligiran.


Capacity development

[ Pagpapaunlad ng Kakayahan ]


Ang proseso kung saan ang mga tao, organisasyon at lipunan ay sistematikong nagpapaunlad ng kanilang kakayahan para makamit ang panlipunan at pangkabuhayang mga layunin, tulad ng pagpapaunlad ng kaalaman, sistema at institusyon.


Carbon dioxide



Gas na binubuga ng tao at hayop sa paghinga, o nagagawa kung nagsusunog ng fuel (hal.: mula sa sasakyan, pagawaan, etc.).


Climate change



Ang climate change ay ang pagbabago sa pangkalahatan o overall na klima ng mundo na iba sa nakasanayan. Kasabay dito ay ang mas pag-init o paglamig ng klima. Ito ay dahil sa direkta o hindi direkta na gawain ng tao na nagpapabago sa komposisyon ng pandaigdigang atmospera na nakakaapekto sa pagbabago ng klima.


Cloudy

[ Maulap ]


Pagkakaroon ng maraming ulap sa langit


Contingency planning

[ Pagpaplano para sa posibleng Maganap ]


Ang pagplano ng napapanahon, angkop at epektibong pagtugon sa masamang posibilidad ng peligro sa lipunan o kapaligiran.


Creep



Ang creep ay ang mabagal na paggalaw ng lupa o bedrock padalusdos o downward.


Disaster

[ Kalamidad ]


Malawakang pinsala sa tao , ariarian, kabuhayan at kalikasan sa isang lipunan o komunidad.


Disaster risk reduction



Layunin ng Disaster Risk Reduction o DRR na mabawasan ang panganib ng mga natural na peligro kagaya ng lindol, baha, tagtuyot, at bagyo sa pamamagitan ng tamang pag-iingat.


Early warning system

[ Sistema ng Maagang Babala ]


Ang pagkuha at pagbigay ng importanteng impormasyon bilang babala para maging handa sa paparating na sakuna sa isang lugar.


Earthquake

[ Lindol ]


Ang pagyanig ng lupa na nagagawa ng biglaang paggalaw ng malalaking bato sa ilalim ng lupa.


Emergency management

[ Pamamahalang Pangkagipitan ]


Ang pag-oorganisa at pamamahala ng resources at mga responsibilidad, para harapin ang emergency.


Emergency services

[ Mga Serbisyong Pangkagipitan ]


Kabuuan ng iba't ibang ahensya na may responsibilidad at layunin na paglingkuran at proteksyunan ang mga mamamayan at ariarian pag may emergency.


Environmental degradation

[ Pagkasira ng Kalikasan ]


Ang pagkabawas ng kakayahan ng kalikasan na matugunan ang mga layunin at pangangailangang ng lipunan.


Epidemic

[ Epidemya ]


Ang epidemya ay mabilis na pagtaas ng bilang ng mga kaso ng nakakahawang sakit ng mas mabilis kaysa normal nitong pagkalat sa isang partikular na lugar.


Evacuate; Evacuation

[ Lumikas; Paglikas ]


Ang paglikas o pag-alis ng mga tao sa isang delikadong lugar.


Evaporate

[ Sumingaw; Magpasingaw; Pasingawin ]


Ang pagpapalit ng estado mula likido papuntang gas.


Fault rupture



Ang magkaibang paggalaw ng dalawang parte ng fracture sa lupa.


Fire

[ Sunog ]


Isang chemical reaction na binubuo ng init, gatong o fuel, at oxygen.


Flashflood



Ang flashflood ay rumaragasang agos ng tubig na may kasamang banlik, putik, bato, kahoy, atbp. Mabilis ang pagdating nito at mabilis din ang paghupa.


Flood



Nangyayari ang baha o flooding pag may pagtaas ng tubig nang higit sa kapasidad ng ilog at ibang daluyan at pag-apaw nito sa kapatagan.


Flow

[ Pag-agos ]


Ang mala-tubig na galaw ng labi o debris at lupa.


Forecast

[ Pag-uulat ]


Sistematiko o siyentipikong prediksyon ng posibleng mangyari o kondisyon sa hinaharap sa isang lugar.


Fujiwara effect



Ang tendency o posibilidad ng dalawang bagyo na umikot ng malapit sa bawat isa.


Gale

[ Unos ]


Isang napakalakas na hangin.


Geological hazard

[ Peligrong Heolohikal ]


Proseso o pangyayaring heolohikal na pwedeng magdulot ng kamatayan ng tao, pinsala sa kalusugan, pagkasira ng ariarian, pagkawala ng kabuhayan at mga serbisyo, pagkabulabog ng lipunan at ekonomiya, at pagkawasak ng kapaligiran.


Global warming



Ang global warming ay ang pangmatagalang pagtaas ng karaniwan o average na temperature ng mundo.


Greenhouse effect



Ang pag-iinit ng lower atmosphere ng mundo na nangyayari pag ang radiation mula sa araw ay inaabsorb ng mundo at binubuga ulit, pero ina absorb ulit ng carbon dioxide at water vapor.


Greenhouse gas



Gas na nasa atmosphere na nakaka-ambag sa greenhouse effect kagaya ng carbon dioxide at chloroflourocarbons. Pinipigilan ng greenhouse gases na kumawala ang infrared radiation, kaya nasisilo o nata trap ang init sa lower atmosphere na nakapagpapa taas ng temperatura.


Ground shaking



Ang tawag sa pagyanig ng lupa kapag may lindol.


Ground subsidence



Ang pagguho o paglubog ng lupa dahil sa iba


Gust

[ Bugso ng hangin ]


Biglaan at mabilisang pagtaas ng hangin na kadalasan umaabot ng 20 seconds at sinusundan ng paghinto o pagbagal ng bugso ng hangin.


Hazard

[ Peligro ]


Isang mapanganib na pangyayari, substansya, gawain ng tao, o kondisyon na pwedeng makapatay, makapinsala sa kalusugan, makasira ng ariarian, makawasak ng kabuhayan at mga serbisyo, makabulabog ng lipunan at ekonomiya at makawasak ng kapaligiran.


Humidity

[ Halumigmig ]


Halumigmig o moisture sa hangin


Hydrometeorological hazard

[ Peligrong Hydrometeorolohikal ]


Proseso o pangyayari na galing sa atmospera at anyong tubig na pwedeng magdulot ng kamatayan, sakit o iba pang peligrong pangkalusugan, pagkasira ng ariarian, pagkawala ng kabuhayan at mga serbisyo, pagkabulabog ng lipunan at ekonomiya, at pagkawasak ng kapaligiran.


Intensity



Ang lakas ng lindol base sa epekto nito sa tao at mga gusali o buildings. Kadalasan mas mataas ang intensity pag mas malapit sa epicenter.


Lahar



Mabilis na dumadaloy na pinaghalong bato at tubig galing sa bulkan.


Landfall



Ang pagtama ng sentro ng bagyo sa lupa mula sa dagat na pwedeng magdala ng malaking pinsala.


Landslide



Ang pag bagsak ang lupa, putik, o malalaking bato dahil sa pagiging mabuway ng burol o bundok.


Lava flow

[ Pagdaloy ng lava ]


Ang pagdaloy ng mga natunaw na bato na galing sa crater ng bulkan.


Leptospirosis



Sakit na sanhi ng leptospira bacteria. Nakukuha sa madalas na paglusong sa baha (pwedeng mapadalas dahil sa climate change) na kontaminado ng dumi ng hayop tulad ng daga.


Lightning

[ Kidlat ]


Ang pagliyab o pagkislap ng liwanag dahil sa pagpakawala ng kuryente sa atmospera lalo na sa masamang panahon.


Low Pressure Area



Isang parte sa ibabaw ng dagat na mas mababa ang air pressure kaysa sa mga ibang parte sa paligid nito. Dahil tumataas ang hangin sa palibot ng isang low pressure area, madalas nakakagawa ito ng mga ulap at bagyo.


Magnitude



Ang sukat ng total na enerhiya na galing sa lindol. Naka-record ito sa seismograph.


Monsoon



Hangin mula sa Indian Ocean at Timog Asya na nagdadala ng malakas na ulan sa tag-init o summer.


Non-structural measures

[ Di-istruktural na mga hakbang ]


Paggagamit ng kaalaman, practice o kasunduan upang mabawasan ang panganib ng kalamidad tulad ng mga patakaran at mga batas, pagpapataaas ng pampublikong kamalayan, pagsasanay at edukasyon.


Ocean

[ Karagatan ]


Ang buong anyong tubig-alat na nakapalibot sa malaking parte ng mundo.


Pre-emptive (evacuation)



Paglikas o pag-alis ng mga tao sa isang delikadong lugar bago tumama ang kalamidad dito.


Precipitation

[ Ulan ]


Tubig, snow o niebe na galing sa ulap


Preparedness

[ Paghahanda ]


Ang kakayahan ng mga tao, organisasyon at sistema na maging handa pag may peligro.


Public Storm Warning Signal

[ PSWS ]


Ang PSWS ay mga babalang galing sa Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (Pagasa) para malaman kung gaano kalakas ang paparating na bagyo, saan ang lokasyon nito sa oras na inilabas ang PSWS, saan ang tinatayang dadaanan nito, at ano ang mga paghahandang dapat o pwedeng gawin ng mga komunidad na maaapektuhan ng pagdaan ng bagyo.


Pyroclastic flow



Mala-ulap na pormasyon na gawa sa mainit na pinaghalong gases mula sa bulkan at abo na mabilis na bumaba sa gilid ng bulkan.


Resilience

[ Katatagan ]


Ang kakayahan ng isang sistema, komunidad o lipunan na labanan, tanggapin, at makabawi mula sa mga epekto ng kalamidad.


Response

[ Pagtugon ]


Ang paggawa ng pangkagipitang serbisyo o emergency services habang o pagkatapos ng kalamidad ay para matugunan ang pangangailangan ng mga taong apektado.


Retrofitting



Pagpapalakas at pagpapahusay ng mga istruktura para maging matatag laban sa mapaminsalang mga epekto ng mga peligro.


Risk

[ Panganib ]


Ang probabilidad ng isang pangyayari at ang negatibong mga epekto nito.


Risk assessment

[ Pagsusuri ng Panganib ]


Ang pagtukoy ng kalikasan at saklaw o sakop ng peligro na makakapinsala sa mga tao, ariarian, serbisyo, kabuhayan at sa kapaligiran.


Risk management

[ Pamamahala sa Panganib ]


Ang sistematikong pamamaraan para mabawasan ang posibilidad ng pinsala ng kalamidad.


Slide



Ang paghulog o pagdausdos ng slab o malaking parte ng lupa o bedrock.


Smog

[ Ulap-usok ]


Hamog na may kasamang usok. Ulap ng maruming hangin mula sa mga sasakyan, factory, atbp. na kadalasan makikita sa mga siyudad.


Socio-natural hazard

[ Natural-at-Likhang-Taong Peligro ]


Ang mapanganib na heopisikal at haydrometeorohikal na pangyayari, tulad ng pagguho ng lupa, pagbaha, pagbitak ng lupa at tagtuyot na dulot ng natural na peligro at pagsira ng tao ng kalikasan.


Soil liquefaction



Pangyayari na ang lakas at kahigpitan ng lupa ay nababawasan dahil sa pagyanig sa lupa o ground shaking.


South wind/ Southerly

[ Habagat ]


Hanging umiihip mula sa Timog.


Storm surge



Ang pagtaas ng lebel ng tubig sa dagat at pag-alsa ng tubig na nagagawa ng sentro ng bagyo sa ibabaw ng dagat. Dahil sa malakas na hangin (na dala rin ng bagyo), nagkakaroon ng malakas at malaking mga alon sa dalampasigan.


Structural measures

[ Istruktural na mga hakbang ]


Paggawa ng matibay at efficient na mga istruktura at sistema laban sa panganib ng kalamidad.


Sustainable development

[ Sustenableng Pag-unlad ]


Pag-unlad na tumutugon sa mga pangangailangan ng kasalukuyan nang hindi nagkukompromiso ang kakayahan ng mga henerasyon sa hinaharap na matugunan ang kanilang sariling mga pangangailangan.


Technological hazard

[ Peligrong Teknolohikal ]


Peligrong galing sa teknolohikal o industriyal na mga kondisyon, tulad ng mga aksidente, mapanganib na mga pamamaraan, pagpalya ng mga imprakstruktura o mga gawain ng tao na pwedeng magdulot ng kamatayan, sakit o iba pang peligrong pangkalusugan, pagkasira ng ariarian, pagkawala ng kabuhayan at mga serbisyo, pagkabulabog ng lipunan at ekonomiya, at pagkawasak ng kapaligiran.


Tectonic plates



Ang tectonic plate ay ang napakalaking slab ng solid na bato na binubuo ng continental plate (bato sa ilalim ng lupa) at oceanic plate (bato sa ilalim ng dagat), na nagdudulot ng lindol pag nagbabanggaan ang mga ito.


Temperature

[ Temperatura ]


Sukat na nagpapakita kung gaano kalamig o kainit ang isang bagay.


Thunder

[ Kulog ]


Ang napakalakas na tunog na mula sa langit pag masama ang panahon; Ang tunog na sumusunod sa kidlat.


Tidal wave



Isang mababaw na alon na gawa ng ugnayan ng grabidad o gravity ng araw, buwan, at mundo.


Tsunami



Mga malaking alon na dulot ng lindol sa ilalim ng dagat.


Twister; Tornado

[ Buhawi ]


Paikot na haligi o kolumna ng hangin.


Typhoon

[ Bagyo ]


Ang bagyo o typhoon ay paikot na malakas na hangin na madalas ay may kasamang malakas at matagal na pag-ulan. Walang hangin sa mata ng bagyo pero malakas ang hangin sa eyewall nito.


Volcanic eruption



Pagsabog ng bulkan dahil sa paglabas lava at gas mula sa ilalim nito.


Volcanic gas



Isa sa mga bumubuo sa magma o lava. Inilalabas ito ng aktibo at di-aktibong bulkan sa atmospera sa porma ng water vapor, hydrogen sulfide, sulfur dioxide, carbon monoxide/ dioxide, hydrogen chloride, at hydrogen flouride.


Vulnerability

[ Bulnerabilidad/ Kahinaan ]


Mga katangian at kalagayan ng isang komunidad, sistema o pag-aari na madaling tamaan ng peligro.


Water spout



Umiikot na kolumna o haligi ng hangin at ambon ng tubig.


Wind

[ Hangin ]


Ang natural na paggalaw ng himpapawid (air) sa anumang bilis o velocity.